Matka 360 stopni – droga do macierzyństwa we współczesnej Polsce z perspektywy ekspertek i ekspertów

Opis projektu:

Podobnie jak w innych obszarach życia społecznego, posttransformacyjna rzeczywistość neoliberalnego rynku wpływa na przemiany polskich rodzin (Slany 2013, Sikorska 2010, 2019, Hryciuk, Korolczuk 2012, 2015). Pewne „przeszczepienie” wzorów zachodnich (por. Hays 1996, Douglas, Michaels 2005), szczególnie w klasie średniej i środowiskach wielkomiejskich, skutkuje rosnącą profesjonalizacją rodzicielstwa (Sikorska 2010, 2019). Innymi słowy, „dzieciocentryczne” praktyki rodzinne (Lee et al. 2014), w których dziecko traktowane jest jako “projekt”, prowadzą do redefinicji macierzyństwa jako roli i relacji społecznej. Macierzyństwo profesjonalizuje się, w związku z czym wymaga stałej interwencji różnego typu ekspertów (Hays 1996) reprezentujących różne obszary ważne na etapie tranzycji do rodzicielstwa. Po pierwsze, przy szczególnym stopniu zmedykalizowania ciąży oraz prywatyzacji opieki medycznej w Polsce, kobiety decydujące się na macierzyństwo przypisują istotną rolę lekarzom ginekologom oraz położnym. Po drugie, obserwujemy pewien „zwrot ku naturalności”, w którym – paradoksalnie – również pożądana jest obecność ekspertów choć zupełnie innych – takich jak doule, instruktorzy fitness/jogi dla ciężarnych czy homeopaci. Po trzecie, coraz ważniejszą rolę w decyzjach kobiet odgrywają ‘eksperci wirtualni’, tacy jak blogerki parentingowe czy celebrytki. Wiedza o macierzyństwie w coraz mniejszym stopniu pochodzi zatem z transmisji międzypokoleniowej czy socjalizacyjnej, a częściej opiera się na przekazie personelu medycznego oraz – co ważniejsze – z ekspertyzy oferowanej przez młodych ekspertów (zob. też Gee, Levine 2009), których kwalifikacje niekoniecznie formalnie dotyczą wiedzy i doświadczenia zawodowego w zakresie ciąży i porodu. Jednocześnie w obliczu pandemii, z jednej strony kobiety będące w ciąży doświadczają trudności w osobistym dostępie do opieki medycznej oraz ekspertów. Zalecenia związane z porodem i opieką nad noworodkiem nie są jasne, co powoduje dużo napięć i niepewności w sytuacji, która sama w sobie niesie dużą zmianę. Z drugiej strony, możemy niemal „na żywo” obserwować zjawisko przejścia ekspertów – dotychczas dostępnych tylko osobiście – do internetu i oferowanie wsparcia przyszłym i młodym matkom poprzez różne narzędzia online. To, co do niedawna było rzadkością, dziś jest codziennością wielu kobiet w ciąży i po porodzie – szkoły rodzenia organizujące zajęcia online, wsparcie położnych i lekarzy w ramach telemedycyny oraz ćwiczenia dla mam z noworodkami na platformach typu Zoom czy Teamlink.

Cele projektu:

Projekt Matka 360 jest ściśle związany z projektem GEMTRA (http://youth.swps.pl/gemtra/), w którym zajmujemy się tranzycją do macierzyństwa w trzech pokoleniach Polek. W tym badaniu głównym celem jest eksploracja i opis zjawiska tzw. intensywnego macierzyństwa (Hays 1996) z różnych perspektyw przez pryzmat ekspertów oferujących swoje usługi związane z wchodzeniem w macierzyństwo w pokoleniu Y i Z, z uwzględnieniem zmian społecznych wygenerowanych przez rozwój nowych technologii.

Pierwszym dodatkowym celem jest przyjrzenie się zawodom przyszłości (teraźniejszości?) związanymi z usługami wsparcia społecznego (s)tworzonymi dzięki rozwojowi Internetu w pokoleniu Y i Z. W tym sensie, projekt stanowi badanie zarówno komplementarne, jak i wstępne dla kolejnych, większych grantów ujętych w strategii aplikacyjnej MwC na rok 2020.

Drugim dodatkowym celem jest eksploracja tematu wpływu pandemii z jednej strony – na proces przejścia do macierzyństwa, co się wiąże z głównym celem projektu, a z drugiej – na zmiany, jakich doświadczają osoby pracujące w tradycyjnych i nowych zawodach będących wsparciem dla kobiet w ciąży i młodych matek.

Realizacja powyższych celów pozwoli nam lepiej zrozumieć, jak eksperci kształtują poglądy kobiet, które są badanymi w badaniu GEMTRA oraz pomoże uchwycić zmianę w podejściu do kobiet w ciąży i młodych mam w perspektywie pokoleniowej i historycznej.

Metodologia:

W ramach eksploracyjnego badania jakościowego, założono przeprowadzenie ok. 50 wywiadów eksperckich, z podziałem na 3 główne kategorie respondentów:

(1) profesjonaliści medyczni,
(2) blogerzy/ postaci medialne,
(3) osoby reprezentujące zawody wspierające (np. instruktorzy sportowi).

Badanie jest prowadzone z wykorzystaniem narzędzi internetowych, m.in. Hangout, Skype, Zoom, Teamlink i inne. Z jednej strony jest to odpowiedź na sytuację epidemiologiczną, z drugiej, pozwoli na dotarcie do ekspertów świadczących usługi w różnych regionach kraju.  Strategie rekrutacji obejmują ogłoszenia na FB, polecenia/kontakty od respondentek z projektu GEMTRA, a także bezpośrednie zapytania do wybranych wcześniej potencjalnych rozmówców i rozmówczyń. Scenariusze wywiadów obejmują następujące bloki: praca, rodzicielstwo w soczewce eksperckiej, dyskurs, dorosłość a macierzyństwo oraz pandemia.